پلتفرمهای ارائهدهنده ویدیوهای کوتاه مانند تیک تاک، اینستاگرام و یوتوب در تحقیقی که ادعا میکند این فرمت برای درگیر کردن مداوم مخاطب طراحی شدهاند؛ مورد انتقاد قرار گرفتهاند. این مطالعه میگوید الگوریتمهای منحصربهفرد پلتفرمهای آنلاین با پخش خودکار و اسکرول نامحدود، فرصت تصمیمگیری برای توقف را از کاربر سلب میکنند. محققان هشدار میدهند که این سبک طراحی اعتیادآور، بهویژه در کودکان و نوجوانان که مغز آنها همچنان درحال رشد و شکلگیری است، فرایندهای مربوط به تمرکز، خلقوخو و انگیزه را تحت تأثیر قرار میدهد.
بررسی انجامشده توسط پژوهشگران، با جمعآوری دادههای ۷۰ مطالعه گوناگون، ابعاد تازه و نگرانیهای جدیتری را نمایان کرده است. نتایج این تحقیقات نشان میدهد که میان میزان تماشای ویدیوهای کوتاه و ابتلا به اختلالات روانی و کاهش توانمندیهای شناختی رابطهای مستقیم وجود دارد. متداولترین آسیبهای گزارششده در میان جوانان شامل موارد زیر هستند:
- افزایش علائم افسردگی، استرس، اضطراب و خلق منفی
- احساس تنهایی شدید و کاهش رفاه روانی
- افت شدید میزان و کیفیت خواب و بروز رفتارهای وسواسی
تأثیر ویدیوهای کوتاه بر سلامت روان و تواناییهای شناختی نوجوانان
علاوه بر آسیبهای روانی، ویدیوهای کوتاه بر کارکردهای اجرایی مغز که برای موفقیت در تحصیل و کار حیاتی هستند، تأثیر مخرب دارند. ماهیت پرسرعت و تحریککننده این ویدیوها، توانایی تمرکز بر کارهای عمیق و کند را کاهش میدهد. براساس پژوهشها، تماشای بیش از حد این محتواها موجب تضعیف شدید حافظه کاری، حافظه شناختی، تواناییهای زبانی، قدرت استدلال و خودکنترلی در افراد میشود.
همچنین الگوریتمهای پاداشمحور، ساختاری شبیه به اعتیاد ایجاد میکنند و مانع از تحمل بیحوصلگی یا به تأخیر انداختن لذت در نوجوانان میشوند. طبق نظر دانشمندان و «فرضیه استرس دیجیتال»، فشار بار شناختی بالا بر مغز توسعهنیافته، رفتارهای مثبت مانند ورزش، تفریح در طبیعت و خواب کافی را کماهمیت جلوه میدهد.
کارشناسان تأکید میکنند که برای اصلاح این روند، اصلاح الگوریتمها و محدودسازی زمان استفاده الزامی است. نوجوانان و والدین میتوانند با اعمال راهکارهایی مانند خاموش کردن پخش خودکار، خارج کردن گوشی از اتاق خواب و مشخص کردن بازههای استفاده محدود، کنترل سلامت روان و تمرکز خود را مجدداً به دست بگیرند.
