گزارش سال ۱۴۰۴ دیجیکالا نشان میدهد جنگ، خرید آنلاین ایرانیها را متوقف نکرد، بلکه زمان و اولویت آن را تغییر داد. در حالی که تعداد سفارشهای روزانه در دوره جنگ نزدیک به نصف شد و لغو سفارشها بالا رفت، ارزش و تعداد کالاهای داخل هر سبد تقریباً ثابت ماند. پس از آتشبس نیز تقاضای عقبافتاده با جهشی بیش از دوبرابری به بازار بازگشت.
به گزارش دیجیاتو، دیجیکالا در بخشی از گزارش سال ۱۴۰۴ خود که امروز، دوشنبه ۳۰ شهریور منتشر شد، به بررسی اثر جنگ بر رفتار خرید کاربران پرداخته است. دادههای این گزارش در بازه ۹ اسفند ۱۴۰۴ تا ۱۸ فروردین ۱۴۰۵ نشان میدهد نااطمینانی ناشی از جنگ، هم تعداد سفارشها و هم اطمینان کاربران به تحویل کالا را کاهش داد؛ اما ترکیب سبد خرید را نیز به سمت کالاهای ضروری، اقلام مرتبط با برق اضطراری، دارو و مکمل، طلا و برخی محصولات مرتبط با سرگرمی و سلامت تغییر داد.
بروز نشانههای جنگ، پیش از آغاز آن
براساس این گزارش، تغییر رفتار خرید پیش از آغاز رسمی جنگ نیز قابل مشاهده بود. در ماههای عادی، فروش کالاهای مصرفی مانند کنسرو و آب معدنی معمولاً با دریافت حقوق در روزهای ابتدایی ماه افزایش پیدا میکند و سپس کاهش مییابد؛ اما در اسفند، روند صعودی خرید این اقلام تا روز هشتم ماه ادامه داشته است.
دیجیکالا این الگو را نشانهای از خرید احتیاطی و پیشدستانه مردم پیش از ورود جنگ به زندگی روزمره میداند؛ رفتاری که در آن خانوارها تلاش میکنند کالاهای ضروری را زودتر از موعد تهیه کنند.
سفارشها نصف شد، اما سبدها کوچک نشدند
در روزهای جنگ، میانگین تعداد سفارشهای روزانه در دیجیکالا ۴۸.۷ درصد کاهش یافت. با این حال، میانگین ارزش سبد خرید تنها ۰.۶ درصد کمتر شد. به بیان دیگر، مردم کمتر سفارش میدادند، اما وقتی تصمیم به خرید میگرفتند، میزان خریدشان تفاوت محسوسی با قبل نداشت.
میانگین تعداد کالا در هر سبد خرید نیز این روند را تأیید میکند:
- پیش از جنگ: ۳.۶۹ کالا در هر سبد
- در روزهای جنگ: ۳.۸۴ کالا در هر سبد؛ رشد ۴.۱ درصدی
- پس از آتشبس: ۳.۸۸ کالا در هر سبد؛ رشد یکدرصدی نسبت به دوره جنگ
این دادهها نشان میدهد افت فروش در دوره جنگ، عمدتاً حاصل کاهش تعداد سفارشها بوده است، نه کوچکشدن سبد خرید کاربران.
آتشبس، تقاضای عقبافتاده را آزاد کرد
پس از اعلام آتشبس، میانگین سفارشهای روزانه ۱۰۰.۵ درصد افزایش پیدا کرد و حتی از سطح پیش از جنگ نیز عبور کرد. میانگین ارزش سبد خرید نیز در این دوره ۱۶.۶ درصد افزایش یافت.
دیجیکالا این جهش را حاصل آزادشدن خریدهایی میداند که در دوره جنگ به تعویق افتاده بودند. نگرانی از بازگشت دوباره تنشها نیز میتواند عامل دیگری برای سرعتگرفتن خریدها پس از آتشبس بوده باشد. در واقع، جنگ خرید را متوقف نکرد؛ بلکه تصمیم به خرید را به زمانی با نااطمینانی کمتر موکول کرد.
بحران، اعتماد به خرید و ارسال را کاهش داد
یکی از مهمترین نشانههای اثر جنگ بر بازار آنلاین، افزایش لغو سفارشها بود. نرخ لغو سفارش از ۲۱ درصد پیش از جنگ به ۲۸ درصد در روزهای جنگ رسید؛ افزایشی ۳۳.۳ درصدی.
این افزایش فقط نتیجه تغییر نظر کاربران نبود و بخشی از آن به مشکلات عملیاتی و اختلال در انجام و ارسال سفارشها بازمیگشت. با این حال، پس از آتشبس نرخ لغو سفارش به ۱۸ درصد کاهش یافت؛ حتی پایینتر از سطح پیش از جنگ.
همزمانی افت نرخ لغو با رشد بیش از دوبرابری سفارشها، از بازگشت نسبی اطمینان کاربران به قطعیبودن خرید و امکان تحویل کالا حکایت دارد.
خرید یخچال و مبل عقب افتاد، پاوربانک و دارو مهم شد
دادههای دیجیکالا نشان میدهد در دوره جنگ، مردم میان کالاهای «قابلتعویق»، «ضروری» و «تسکیندهنده یا حفظکننده ارزش» تمایز بیشتری قائل شدهاند.
کالاهای بادوام، سنگین و تزئینی بیشترین افت را تجربه کردند:
- فروش روزانه لوازم خانگی برقی ۶۱ درصد کاهش یافت.
- فروش روزانه مبلمان، فرش و دکور ۵۱ درصد افت کرد.
پس از آتشبس، فروش لوازم خانگی برقی نسبت به دوره جنگ ۱۲۷ درصد رشد کرد، اما همچنان ۱۱ درصد پایینتر از سطح پیش از جنگ بود.
فروش مبلمان، فرش و دکور نیز ۵۷ درصد افزایش یافت، اما ۲۴ درصد پایینتر از سطح پیش از جنگ باقی ماند.
این روند نشان میدهد حتی پس از کاهش تنش، بازگشت تقاضا برای خریدهای بزرگ و پرهزینه کندتر از خریدهای ضروری بوده است.
افزایش سهم دارو، باتری و سرگرمی خانگی
در مقابل، برخی گروههای کالایی سهم بیشتری از سبد خرید به دست آوردند؛ هرچند کاهش کلی ترافیک و سفارشها باعث شده بود تعداد مطلق فروش آنها نیز لزوماً افزایش نیابد.
در روزهای جنگ:
- سهم فروش روزانه دارو و مکملهای غذایی ۱۸.۶ درصد رشد کرد.
- سهم فروش پاوربانک، شارژر و باتری ۱۳ درصد افزایش یافت.
- سهم سرگرمیهای خانگی ۹.۱ درصد بیشتر شد.
به گفته دیجیکالا، رشد سهم این اقلام نشان میدهد نیازهای مرتبط با سلامت، دسترسی به برق، ارتباطات و گذران زمان در خانه در اولویت بالاتری قرار گرفته است. همچنین، تقاضای دارو و مکمل پس از آتشبس نیز در سطح بالایی باقی ماند.
از سوی دیگر، پس از حمله به پتروشیمیها، قیمت ظروف پلاستیکی یکبارمصرف ۴۲ درصد افزایش یافت؛ نمونهای از اثر مستقیم اختلال در زنجیره تأمین بر قیمت برخی کالاهای روزمره.
آیفون؛ نماد عقبنشینی از خریدهای لوکس
آیفون در میان کالاهای گرانقیمت، نمونه روشنی از تعویق خریدهای لوکس در دوره جنگ بود. فروش روزانه این محصول ۶۸ درصد کاهش یافت.
هرچند فروش آیفون پس از آتشبس ۴۸ درصد رشد کرد، اما همچنان ۵۳ درصد پایینتر از سطح پیش از جنگ باقی ماند. این فاصله نشان میدهد کاهش نااطمینانی بهتنهایی برای احیای فوری تقاضای کالاهای بسیار گرانقیمت کافی نبوده است.
طلا؛ پناهگاه ذهنی کاربران در بحران
جنگ همچنین توجه کاربران را به طلا و نقره افزایش داد. سهم این گروه از سبد خرید در روزهای جنگ ۱۰ درصد افزایش یافت، در حالی که سهم سکه طلا در همان بازه ۶۲ درصد کاهش پیدا کرد.
این تضاد میتواند نشان دهد که کاربران بیش از خرید مستقیم سکه، به دنبال رصد بازار طلا، مقایسه گزینههای سرمایهگذاری یا انتخاب شکلهای دیگر سرمایهگذاری در این بازار بودهاند.
در گزارش دیجیکالا، افزایش جستوجوی واژه «طلا» نیز بهعنوان نشانهای از افزایش حساسیت کاربران به حفظ ارزش دارایی در دوره بحران مطرح شده است. با این حال، ارقام اعلامشده درباره میانگین جستوجوی روزانه و درصدهای رشد این بخش با یکدیگر همخوانی کامل ندارند و به نظر میرسد نیازمند شفافسازی بیشتر در نسخه نهایی گزارش باشد.
از موتور برق تا پرچم ایران؛ جستوجوی کاربران چه میگوید؟
پرجستوجوترین کالاهای کاربران در دوره جنگ ترکیبی از نیازهای روزمره، ابزارهای ارتباطی، تجهیزات برق اضطراری و کالاهای تفریحی بود. گوشی تلفن همراه در رتبه نخست قرار گرفت و پس از آن موتور برق، پاوربانک، ایرپاد، پلیاستیشن ۵، گوشی سامسونگ، ساعت مچی مردانه، کاندوم، تلویزیون و هفتسین قرار داشتند.
در فهرست کالاهایی که جستوجوی آنها ناگهان ترند شد نیز اقلامی با نشانههای آمادگی برای بحران دیده میشود: برنج هندی، دوربین شکاری، پنل خورشیدی بزرگ و خانگی، چاقوی سفری، تبر کمپینگ و پرچم بزرگ ایران.
این فهرست نشان میدهد رفتار جستوجوی کاربران در آن روزها در سه مسیر حرکت کرده است: تأمین کالاهای ضروری، حفظ دسترسی به برق و ارتباطات، و جستوجوی ابزارهایی برای خوداتکایی یا آمادگی در شرایط بحرانی. در کنار این موارد، افزایش جستوجوی پرچم ایران نیز بازتابی از فضای احساسی و میهنی جامعه در دوره جنگ بوده است.
گزارش سال 1404 دیجیکالا را اینجا بخوانید.
