وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، امروز در نخستین نشست خبری خود، با اشاره به تجربه محدودیتهای اینترنت در ماههای اخیر گفت وزارت ارتباطات در حال پیگیری سازوکاری است که بر اساس آن هرگونه محدودسازی دسترسی به اینترنت شفاف، حداقلی و زماندار باشد. او تأکید کرد اگر قرار باشد بنا به ملاحظات امنیتی و نظامی محدودیتی اعمال شود، باید از پیش روشن باشد با تصمیم چه نهادی، برای چه مدت و با چه سازوکاری اجرا خواهد شد.
به گزارش دیجیاتو، «سید ستار هاشمی»، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، امروز (سهشنبه ۱۹ خرداد ۱۴۰۵)، پس از حدود دو سال از آغاز مسئولیتش، در نخستین نشست خبری خود به همراه معاونان و مدیران ارشد این وزارتخانه حاضر شد. در این نشست عمده پرسشهای خبرنگاران حول محور اینترنت، وضعیت محدودسازی و قطع دسترسی، کیفیت شبکه، فیلترینگ، اینترنت پرو، حکمرانی فضای مجازی، توسعه فیبر نوری و نسل پنجم، وضعیت زیرساختها در جنگ رمضان و آینده اقتصاد دیجیتال میچرخید.
این نشست در حالی برگزار شد که طی ماهها و هفتههای اخیر، نگرانیها درباره پایداری اینترنت، تداوم محدودیتها، سرنوشت دسترسی به اینترنت بینالملل، وضعیت کسبوکارهای دیجیتال و امکان تکرار قطع گسترده ارتباطات افزایش یافته است.
در دوران جنگ اختلال جدی در خدمات داخلی گزارش نشد
هاشمی در ابتدا با اشاره به جنگ رمضان گفت: «یکی از نخستین موضوعاتی که بلافاصله پس از آغاز درگیریها در دستور کار وزارت ارتباطات قرار گرفت، پایداری ارتباطات بود.»
او توضیح داد که در شرایط جنگی، حفظ ارتباطات به یک اولویت جدی تبدیل میشود؛ آن هم در حالی که زیرساختهای ارتباطی اصولاً متناسب با تراکم جمعیت و الگوی معمول مصرف طراحی میشوند و نه شرایط جابهجایی ناگهانی جمعیت در وضعیت بحران.
به گفته وزیر ارتباطات، از ۹ اسفند جابهجایی جمعیت به سمت استانهای دیگر آغاز شد و در چنین شرایطی حفظ کیفیت و پایداری ارتباطات، بهویژه از منظر امنیت روانی مردم، کار سادهای نبود. او ادامه داد پیچیدگی وضعیت زمانی روشنتر میشود که بدانیم در جریان جنگ، بیش از ۵۰۰ سایت ارتباطی و ۱۰۰ مرکز مخابراتی مورد اصابت قرار گرفتند، اما با این حال اختلال جدی و گستردهای از سوی مردم به وزارت ارتباطات گزارش نشد.
هاشمی این وضعیت را حاصل همافزایی حداکثری اپراتورها و بخش خصوصی دانست و گفت: «در برخی موارد که سایتهای یک اپراتور از مدار خارج میشد، از ظرفیت سایتهای اپراتورهای دیگر استفاده میشد.» او همچنین به اقدام برخی بازیگران بخش خصوصی اشاره کرد که در شرایط جنگی، بخشی از خدمات خود را رایگان کردند؛ آن هم در حالی که درآمدشان به شکل محسوسی افت کرده بود. به گفته وزیر، این رفتارها نشانهای از «تمدن غنی» و «شرافت مردم» ایران است.
وزیر ارتباطات همچنین از همکاری با سازمان صدا و سیما در شرایطی سخن گفت که به گفته او، پخش این سازمان در آستانه اختلال جدی قرار گرفته بود.
هاشمی گفت: «در نتیجه تعامل صورتگرفته با صدا و سیما، توزیع پخش در ایستگاههای مختلف ممکن شد و در نتیجه تلاشهای دشمن برای اختلال در این بخش به نتیجه نرسید.»
هاشمی در ادامه افزود که در حوزه ارتباطات جزایر نیز سه بار قطعی رخ داد که بلافاصله برطرف شد و در مجموع ارتباطات در طول جنگ حفظ شد.
خدمات پست، ماهوارهها و دولت الکترونیک در دوران جنگ قطع نشد
هاشمی در بخش دیگری از سخنانش به عملکرد سایر بخشهای زیرمجموعه وزارت ارتباطات در دوران جنگ پرداخت.
او گفت: «شرکت ملی پست در شرایطی که برخی مناطق زیر شدیدترین بمبارانها قرار داشتند، موفق شد بیش از ۱۵ میلیون مرسوله را جابهجا کند.» وزیر ارتباطات در عین حال تصریح کرد که به دلیل مسدودیتها و محدودیتهای اینترنتی، درآمد بخش پست به طور محسوسی کاهش یافت.
وزیر ارتباطات همچنین از ثبت رکورد یک میلیارد تراکنش دولت الکترونیک در طول ۴۰ روز جنگ خبر داد و گفت: «اگر این خدمات در دسترس مردم قرار نمیگرفت، ارائه بسیاری از خدمات عمومی با وقفه مواجه میشد و فشار بیشتری بر مردم وارد میآمد.»
او در ادامه به صنعت فضایی اشاره کرد و گفت: «بخشی از مراکز زمینی و پژوهشگاه فضایی مورد اصابت قرار گرفتند، اما تمهیداتی اندیشیده شد تا ارتباط با ماهوارهها قطع نشود و ارائه خدمات در این بخش تداوم یابد.»
کاستیهای حوزههای دیگر را گردن اینترنت میاندازند
وزیر ارتباطات در ادامه، اینترنت را یکی از حوزههایی دانست که وزارتخانهاش در آن به «نقطه تلاقی بسیاری از مطالبات متضاد» تبدیل شده است. او گفت: «در برخی مواقع، از یک سو مطالبه برای قطع اینترنت مطرح میشود و از سوی دیگر، همان تصمیم با این سوال مواجه میشود که چرا اینترنت قطع شده یا حتی چرا دیر قطع شده است.»
هاشمی با بیان اینکه وزارت ارتباطات در حوزه اینترنت، آخرین زنجیره پاسخگویی است، گفت:
در بسیاری از موارد، مشکلات و کاستیهای حوزههای دیگر نیز متوجه ارتباطات میشود. اگر در حوزههای فرهنگ یا اقتصاد مسئلهای وجود دارد، نباید آن را به اینترنت نسبت داد. اینترنت عاملی ثانویه است و بستری برای شفافیت، افزایش کارآمدی و تسهیل توسعه است.
گاهی به جای حل مسئله، صورت مسئله را پاک میکنند
وزیر ارتباطات با انتقاد از رویکردهای مبتنی بر محدودسازی، گفت:
در بحث مواجهه با ارتباطات و دسترسی به اینترنت بینالملل، بارها شاهد بودهایم که به جای حل مسئله، صورت مسئله پاک شده است و خود این مسئله مدتی بعد با شدت بیشتری بازگشته است.
او با تأکید بر لزوم درسآموزی از تجربههای گذشته، به محدودسازیهای سال ۱۴۰۱ اشاره کرد و گفت: «در آن مقطع، استفاده از فیلترشکن یک امر ضدارزش تلقی میشد و بسیاری از مردم از آن استفاده نمیکردند. اما امروز، به این موضوع به یک چالش حکمرانی تبدیل شده است.»
وزیر ارتباطات اضافه کرد:
در سال ۱۴۰۴ و در ماجرای سیمکارتهای سفید بسیاری از افراد صراحتاً میگفتند با افتخار از VPN استفاده میکنند و سیمکارت سفید ندارند.
به گفته هاشمی، در سالهای اخیر به دلیل اینکه حکمرانی صرفاً از زاویه فنی دیده شده، یک موضوع ضدارزش ظرف چند سال به یک ارزش تبدیل شده است. هاشمی گفت این تجربه باید مورد توجه قرار گیرد و در مسیر ارتقای حکمرانی، لازم است تصمیمات با مشارکت همه ذینفعان گرفته شود.
تلخترین سوالی که میشنوم این است که اینترنت تا کی وصل میماند
وزیر ارتباطات در بخش دیگری از سخنانش، به تأثیر مستقیم وضعیت اینترنت بر اقتصاد دیجیتال و سرمایهگذاری پرداخت و گفت:
یکی از تلخترین سوالهایی که این روزها با آن مواجه میشوم، این است که اینترنت تا کی وصل خواهد ماند. این پرسش را برای آینده توسعه کشور دردناک است.
هاشمی افزود: «اگر قرار است ایران بر اساس برنامه هفتم توسعه و سند چشمانداز به کشوری الهامبخش و در جایگاه نخست منطقه تبدیل شود، این هدف بدون اعتماد، پایداری ارتباطات، سرمایهگذاری و توسعه زیرساختی محقق نخواهد شد. رسیدن به این اهداف، نیازمند یک تصمیم ملی و راهبردی است؛ تصمیمی که به چنین پرسشهایی پاسخ روشن بدهد.»
وزیر ارتباطات گفت:
در حالی که جهان امروز، جهان هوش مصنوعی است و این فناوری بسیاری از حوزهها و مشاغل را به صورت بنیادی متحول میکند، ما هنوز درگیر این پرسش هستیم که ارتباطات وصل میماند یا نه. این خود نشانه یک عقبماندگی جدی است.
او ادامه داد: «در دنیایی که هوش مصنوعی ظرفیتهای گستردهای برای تولید محتوا و تحول در کسبوکارها ایجاد کرده، سخن گفتن از محدودسازی و مسدودسازی پذیرفتنی نیست.» هاشمی تأکید کرد که وزارت ارتباطات شرایط امنیتی کشور را درک میکند و اولویت آن را میفهمد، اما در عین حال معتقد است باید از تجربههای قبلی درس گرفت و از آنها برای حل مسئله استفاده کرد، نه برای تکرار همان خطاها.
ضرورت «طرحی نو» در حکمرانی
وزیر ارتباطات با اشاره به اینکه پویش جانفدا ظرفیت عظیمی از همراهی اجتماعی را نشان داد و در جنگ رمضان، مردم برنده حقیقی بودند، این سوال را مطرح کرد: «چرا باید تصور میشود که مردم در فضای مجازی رفتار متفاوتی دارند و نمیتوانند شریک و همراه حکمرانی باشند؟»
هاشمی تاکید کرد: «باور قلبی من این است که باید در حکمرانی فضای مجازی طرحی نو درانداخت. کشور باید به سمت یک تصمیم ملی و پایدار با مشارکت همه ذینفعان، از جمله رسانهها، فعالان اقتصاد دیجیتال و نخبگان حرکت کند.»
او همچنین از تأکیدهای رئیسجمهور بر احقاق حقوق مردم و ایجاد زیرساختهای پایدار یاد کرد و از نقش محمدرضا عارف در مدیریت شرایط اخیر قدردانی کرد.
ایجاد منظومههای ماهوارهای با مشارکت کشورهای همسو پیگیری میشود
در ادامه این نشست، وزیر ارتباطات در پاسخ پرسشی درباره جدایی پژوهشگاه فضایی از سازمان فضایی، گفت: «یکی از اولویتهای وزارتخانه، توسعه صنعت فضایی است و در این حوزه ظرفیتهای متنوعی طراحی شده که یکی از مهمترین آنها، استفاده حداکثری از بخش خصوصی و شرکتهای دانشبنیان است.»
هاشمی تأکید کرد که رکوردهای ثبتشده در صنعت فضایی در دولت چهاردهم، الزاماً فقط در پژوهشگاه فضایی رقم نخورده، بلکه حاصل برنامهریزی با محوریت سازمان فضایی، پژوهشگاه فضایی، دانشگاهها و شرکتهای دانشبنیان بوده است.
او گفت این دو نهاد از قبل از دولت چهاردهم نیز جدا از هم بودهاند و اکنون تلاش بر آن است که صنعت فضایی در مسیر اقتصادیشدن، ارائه خدمات و حل مسائل جامعه قرار گیرد.
وزیر ارتباطات همچنین به ماده ۶۷ برنامه توسعه اشاره کرد که بر اساس آن، روستاهای بالای ۲۰ خانوار باید به اینترنت باکیفیت متصل شوند. او گفت: «در ۱۰ درصد پایانی این پروژه که عمدتاً روستاهای صعبالعبور را شامل میشود، باید از ظرفیت منظومههای ماهوارهای استفاده کرد و وزارت ارتباطات در حال پیگیری این موضوع با کشورهای همسو است.»
سازوکار شفاف و زماندار برای قطع احتمالی اینترنت تدوین میشود
یکی از پرسشهای اصلی خبرنگاران در این نشست درباره احتمال قطع دوباره اینترنت و این موضوع بود که آیا برای تصمیمگیری در این زمینه، سازوکاری شفاف و زماندار در نظر گرفته خواهد شد یا نه.
هاشمی در پاسخ گفت: «این موضوع به طور جدی هم در وزارت ارتباطات و هم در ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی در دستور کار قرار دارد.»
او تأیید کرد:
بر اساس شرایط خاص امنیتی و نظامی، ممکن است محدودیتهایی در دسترسی به اینترنت ایجاد شود، اما فرایند اعمال این محدودیتها باید شفاف باشد. پیشنهاد مشخص وزارت ارتباطات این است که محدودیتها به حداقل ممکن برسند و در قالب یک فرایند شفاف و با اطلاعرسانی روشن اعمال شوند.
او از مفهوم سانستکلاز نیز نام برد و گفت:
باید از پیش مشخص شود که اگر محدودیتی اعمال میشود، با تشخیص چه نهادی، برای چه مدت و بر اساس چه شاخصهایی خواهد بود.
هاشمی گفت وزارت ارتباطات در این زمینه پیشنهادهایی دریافت کرده و در حال نهاییکردن سندی با نهادهای امنیتی و ذیربط است.
وزیر ارتباطات تصریح کرد: «هر محدودسازی در اینترنت، زماندار و موقت خواهد بود.»
به وضعیت قبل از دیماه رضایت نمیدهیم
وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات همچنین درباره مسدود ماندن برخی پروتکلهای اینترنت نیز توضیح داد: «همه پذیرفتهاند که اینترنت یکی از پیچیدهترین موضوعات در نظام حکمرانی است و ابعاد گستردهای دارد.»
او تأکید کرد که کیفیت اینترنت باید ارتقا پیدا کند و دولت همچنان بر موضع خود مبنی بر «اینترنت باکیفیت، برای همه و بدون تبعیض» پایبند است.
او گفت: «این موضع، نه یک شعار و نه ناشی از برداشت سطحی، بلکه برخاسته از یک مبنای کارشناسی روشن است.» به گفته وزیر، اگر اقتصاد دیجیتال مهم است و در شرایطی که سهم آن از GDP کشورهای جهان در حال افزایش است، نمیتوان با خودتحریمی، محدودیت و مسدودسازی به توسعه دست یافت.
هاشمی همچنین گفت: «پیش از ۴ خردادماه (زمان وصل مجدد اینترنت)، ترافیک خارجشده از گیتوی بینالملل تقریباً با ترافیکی که از طریق استارلینک و شبکههای مرزی از کشور خارج میشد برابری میکرد. این موضوع تهدیدی جدی برای نظام حکمرانی است. با اتکای صرف به ابزارهای فنی، نمیتوان حکمرانی را ارتقا داد و طولانیشدن چنین وضعیتهایی در نهایت به ضد خود تبدیل میشود.»
وزیر ارتباطات همچنین گفت: «IPv6 باید باز شود. الزامات قانونی از جمله ماده ۶۵ برنامه هفتم توسعه درباره استفاده از فناوریهای نوین نیز بر این نکته تاکید دارند.»
او ابراز امیدواری کرد که شرایط بهتدریج ارتقا یابد و در عین حال تصریح کرد:
ما به بازگشت اینترنت به قبل از دیماه هم رضایت نمیدهیم. فضای اینترنت باید بستری برای رشد، نوآوری و حل مسائل کشور باشد و برای تحقق این هدف، ارتقای دسترسیها ضروری است.
ترافیک به ۷۸ درصد سطح اول دیماه رسیده
«بهزاد اکبری»، مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت، نیز درباره وضعیت فعلی شبکه گفت: «پس از بازگشایی، طبیعی بود که طی دو سه روز نخست اختلالاتی وجود داشته باشد؛ زیرا قواعدی در شبکه اعمال شده بود که بازگشت از آنها زمان میبرد. اما اکنون شبکه به پایداری نسبی رسیده و کیفیت سرویس روزبهروز بهتر میشود.»
اکبری اعلام کرد: «در حال حاضر، ۷۸ درصد ترافیک نسبت به اول دیماه بازگشته است. موضوعاتی مانند بازشدن آیپیها نیز در حال پیگیری است، هرچند در این زمینه ملاحظاتی وجود دارد.»
او همچنین درباره دیتاسنترها گفت:
روند بازشدن دسترسی دیتاسنترها بهتدریج در حال انجام است و محدودیتهای موجود، از سمت شرکت ارتباطات زیرساخت نبوده، بلکه به برخی ملاحظات نهادهای امنیتی مربوط است.
مدیرعامل زیرساخت با اشاره به شکاف میان نیازهای مردم و برخی ملاحظات موجود، گفت تلاش میشود این دو با هم جمع شوند. او همچنین تأکید کرد که کیفیت اینترنت به عوامل متعددی از جمله فیلترینگ، تحریمها و کمبود سرمایهگذاری در لایه دسترسی وابسته است.
به گفته اکبری، از میان ۱۰۰ هزار دامنه برتر جهان، حدود ۳۰ درصد به دلیل تحریم برای کاربران ایرانی بسته است و از میان یک میلیون دامنه برتر نیز حدود ۲۰ درصد در دسترس کاربران داخل ایران نیست. همین مسئله، کاربر را به استفاده از ابزارهای تغییر آدرس سوق میدهد.
او در ادامه افزود: «به دلیل کمبود سرمایهگذاری در سالهای گذشته، بهویژه در اپراتورها، لایه دسترسی با چالش جدی مواجه شده است.
اکبری توضیح داد: «نسبت به مهر ۱۴۰۳ بیش از ۵۰ درصد رشد مصرف ترافیک رخ داده، اما سرمایهگذاری متناسب با آن انجام نشده و همین موضوع در برخی زمانها به اشباع در دسترسی منجر شده است.»
وزیر ارتباطات نیز اضافه کرد که محدودیتهای اینترنتی، توسعه ارتباطات روستایی را هم کند میکند؛ زیرا کاهش درآمد بخش ارتباطات باعث میشود توسعه در مناطق محروم یا انجام نشود یا با کندی پیش برود و در نتیجه، اهداف عدالت ارتباطی نیز آسیب ببیند.
هر قطعیای به گردن شبکه نیست
وزیر ارتباطات همچنین در پاسخ به پرسشی درباره گلایههای مردم از قطع بودن سامانههای خدماتی گفت: «بارها عبارت «سیستم قطع است» شنیده میشود، اما باید میان مشکل شبکه و مشکل سامانهها تفکیک قائل شد.»
او توضیح داد: «هر وقتی گفتند شبکه قطع است، کافی است به یک پلتفرم داخلی موفق مراجعه کنید تا روشن شود همان شبکه در حال کار است. اگر برخی سامانهها دچار مشکل هستند، این مسئله لزوماً به معنای اختلال در شبکه نیست و احتمالاً به ضعف همان سامانهها برمیگردد.»
هاشمی در ادامه گفت سامانههای دستگاههای مختلف، تخصصی هستند و وزارت ارتباطات نه امکان ورود به طراحی و توسعه آنها را دارد و نه مسئول مستقیم کیفیت آنهاست. او در عین حال به مسئلهای بنیادیتر اشاره کرد و گفت یکی از مشکلات اصلی، کمبود نیروی انسانی توانمند در دستگاههای دولتی است.
از دست دادن نخبگان یک مسئله ضد امنیتی است
وزیر ارتباطات گفت: «با سطح فعلی پرداختها، بسیاری از جوانان نخبه علاقهای به حضور در بخش دولتی ندارند و این موضوع بهتدریج باعث افت کیفیت سامانهها و افزایش آسیبپذیری آنها میشود. ا نخبگان را باید دریابیم زیرا از دست دادن آنها یک مسئله ضد امنیت ملی است.»
هاشمی در ادامه گفت: «وزارت ارتباطات برای بهبود وضعیت، بیش از یک سال روی طراحی ۷ زیستبوم متمرکز شده و این طرح با محوریت سازمان فناوری اطلاعات و با استفاده از مشاوران داخلی در هیئت دولت نیز به تصویب رسیده است.»
به گفته او، در این رویکرد جدید، نگاه از ساختارهای جزیرهای به سمت نگاه حوزهای حرکت کرده و محور اصلی آن، نقشآفرینی بخش خصوصی است.
از برنامه توسعه فیبر نوری عقب نیستیم
در بخش دیگری از نشست، از وزیر درباره توسعه نسل پنجم ارتباطات سیار و پروژه فیبر نوری سوال شد. هاشمی در پاسخ گفت این دو پروژه از اولویتهای اصلی وزارت ارتباطات هستند و نگاه دولت به آنها صرفاً سیاسی نیست، بلکه بر اساس کار کارشناسی و برنامهریزی دنبال میشوند.
او گفت: «در حوزه فیبر نوری، بر اساس گزارش سازمان تنظیم مقررات، تعداد اتصالها از مرز ۱۰ میلیون عبور کرده و از نظر برنامهریزی، وزارت ارتباطات از زمانبندی عقب نیست. با این حال، او کلانشهرهایی مانند تهران و اصفهان را از چالشهای مهم این پروژه هستند و در مقابل گفت این پروژه در مشهد پیشرفت خوبی داشته است.»
هاشمی درباره 5G نیز گفت فراخوان و مناقصه فرکانسهای مورد نیاز برگزار شده و برنده نیز مشخص شده است، اما تأمین تجهیزات مورد نیاز این نسل از ارتباطات، مستلزم گشایش در فرآیندهای واردات است.
در ادامه، حمید فتاحی، رئیس سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی، تأکید کرد که هیچ راهی برای توسعه ارتباطات در کشور وجود ندارد جز اینکه دو پروژه فیبر نوری و نسل پنجم با جدیت پیگیری شوند. او توضیح داد که منبع اصلی توسعه ارتباطات سیار، فرکانس است و بدون آن، امکان توسعه شبکه وجود ندارد.
فتاحی گفت: «به دلیل فرسودگی و کیفیت پایین شبکه ثابت، بار اصلی مصرف بر دوش شبکه سیار افتاده و این موضوع برخلاف روندهای جهانی است.» او افزود تا پیش از این، در حوزه 5G فرکانس رسمی اختصاص داده نشده بود، اما اکنون این کار انجام شده و اپراتورها نیز فرآیند خرید را آغاز کردهاند.
به گفته رئیس رگولاتوری، بر اساس تعهدات برنامهای، تا پایان سال ۱۴۰۷ باید ۷۵ درصد شبکه به نسل پنجم مجهز شود و سازمان تنظیم مقررات نیز بر این روند نظارت خواهد کرد.
فتاحی افزود وزارت ارتباطات ترکیب توسعه 5G و شبکه ثابت را از طریق FWA نیز دنبال میکند تا سرعت واگذاری اتصال به کاربران افزایش یابد.
از پیامرسانهای داخلی حمایت میکنیم اما با انحصار مخالفیم
هاشمی همچنین درباره وضعیت پیامرسانهای داخلی و اختلالات آنها در دوره جنگ گفت: «در شرایط جنگی، حجم تراکنشهای پیامرسانها چند صد درصد افزایش پیدا میکند و طبیعی است که با جهش ناگهانی تقاضا، بخشی از خدمات تحت فشار قرار گیرند.»
او افزود: «این پلتفرمها تلاش کردند خدمات را سرپا نگه دارند، اما محدودیت در تأمین مالی و تهیه تجهیزات نیز وجود داشته است.»
هاشمی تأکید کرد که در کنار حمایت از سکوهای داخلی، وزارت ارتباطات معتقد است دسترسی به پیامرسانهای بینالمللی نیز باید برقرار باشد؛ زیرا انحصار در نهایت آسیبزاست.
او در این بخش به تجربه چین اشاره کرد و گفت: «حتی در چین نیز یکی از اپراتورهای بزرگ 5G از محصولات غیرچینی مانند نوکیا و اریکسون استفاده میکند. این رویکرد دو مزیت دارد. نخست آنکه کشور خود را از رقابت جهانی حذف نمیکند و دوم آنکه با وابستگی به یک فروشنده، ریسک توقف خدمات را افزایش نمیدهد.» هاشمی نتیجه گرفت که حمایت از پلتفرمها و شرکتهای داخلی نباید به معنای ایجاد انحصار باشد.
در او درباره کمفروشی اپراتورها گفت وزارت ارتباطات و رگولاتوری در این حوزه با جدیت برخورد خواهند کرد. هاشمی تأکید کرد که هرچند از اپراتورها حمایت میشود، اما کمفروشی قابل تحمل نیست و در این زمینه تعارفی وجود ندارد.
باید در مجامع بینالمللی کرسی داشته باشیم
هاشمی در بخش دیگری از سخنان خود به اهمیت حضور در مجامع بینالمللی اشاره کرد و گفت در مواردی، همین حضور میتواند راهگشا باشد. او توضیح داد که پس از طرح ادعاهایی درباره حمله ایران به برخی مراکز زیرساختی برخی کشورها و تأثیر آن بر توسعه اقتصاد دیجیتال، ایران برای دفاع از خود نیازمند حضور و عضویت مؤثر در نهادهای مرتبط بود.
به گفته او، از آنجا که امکان حضور و دفاع مستقیم فراهم نبود، وزارت ارتباطات از ظرفیت کشورهای دیگر استفاده کرد و با کشورهایی مانند مالزی، اندونزی، چین، پاکستان، ترکیه، کوبا و آفریقای جنوبی رایزنیهایی انجام شد. او گفت نتیجه این تلاشها این بود که در اجلاس ITU، دستور کار مربوطه در همان روز اول از دستور خارج شد.
به فرد طرفدار وایتلیست گفتم برو ماستت را بخور
وزیر ارتباطات درباره ایدههای مطرح مبنی بر وایتلیست کردن اینترنت نیز گفت:
در مقطعی، برخی افراد بهدنبال آن بودند که در مقابل بلکلیست، فهرستی محدود از سایتها و خدمات را با نوعی ممیزی در دسترس قرار دهند.
او این نگاه را محل تأسف دانست و تأکید کرد در برابر آن محکم ایستاده است.
وزیر ارتباطات تاکید کرد: «چنین مدلی اصولاً امکانپذیر نیست.»
وزیر ارتباطات همچنین به رویکرد دیگری اشاره کرد که بر اساس آن، قرار بود نیاز افراد سنجیده شود و متناسب با آن، سطح دسترسی در اختیارشان قرار بگیرد. هاشمی این نگاه را نیز ناممکن و ضد نوآوری توصیف کرد و گفت چنین نسخههایی در نهایت «ریشه نوآوری را خشک میکند».
او در این بخش، با اشاره به گفتوگوی خود با یکی از افراد مشهور و طرفدار وایتلیستکردن اینترنت، با لحنی صریح گفت:
به او گفتم برو ماستت را بخور. فرد مذکور میگفت هر کس محتوا داشت بیاید به او بستر ارایه محتوا بدهیم. به او گفتم ابتدا باید بستر شکل بگیرد تا بعد از دل آن، محتوا و خدمات رشد کنند، نه اینکه از ابتدا دسترسی را محدود کرد و بعد انتظار داشت زیستبوم نوآوری و تولید محتوا توسعه پیدا کند. اول بستر پهن میشود بعد فیلیمو و نماوا بالا میآید یا برعکس؟
وزیر ارتباطات همچنین با اشاره به تجربه شخصی خود گفت: «اگر در گذشته، دسترسی عادلانه به آموزش و امکانات توسعه پیدا نکرده بود، شاید خود من نمیتوانستم از یک استان محروم به جایگاه فعلی برسم.»
از نگاه او، مدلهایی مانند وایتلیست نهتنها از نظر فنی و اجرایی محل اشکالاند، بلکه از منظر عدالت دسترسی، فرصت برابر و توسعه نوآوری نیز آسیبزا هستند.
چندصدایی در فضای مجازی باید به پایان برسد
وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات درباره نقش ستاد ویژه ساماندهی و راهبری فضای مجازی نیز گفت: «واقعیت این است که کشور در حوزه فضای مجازی با نوعی تورم اسنادی مواجه است. اسناد فراوانی وجود دارد که برخی از آنها حتی قابلیت اجرا ندارند، چون ذینفعان در تدوین آنها مشارکت داده نشدهاند.»
به گفته هاشمی، این ستاد شکل گرفته تا در چنین شرایطی، میان تکالیف متعدد اولویتبندی ایجاد کند و مهمتر از همه، رضایت مردم را معیار قرار دهد.
هاشمی با طرح این پرسش که آیا مردم از وضعیت فعلی راضیاند، به آمارهایی اشاره کرد که بر اساس آنها ۸۳ درصد مردم و ۹۳ درصد جوانان از فیلترشکن استفاده میکنند. او گفت این ارقام نشان میدهد وضعیت فعلی حکمرانی فضای مجازی، رضایتبخش نیست.
وزیر ارتباطات افزود: «این ستاد برای پایاندادن به چندصدایی در فضای مجازی شکل گرفته و از همان ابتدا نیز با مخالفتهایی روبهرو بوده است. برخی این ستاد را غیرقانونی دانستهاند، اما ستاد کار خود را با قوت ادامه خواهد داد.»
هاشمی گفت: «در دوره اخیر که کشور تجربه قطعی طولانیمدت را از سر گذراند، با افراد بسیاری گفتوگو کردهام و تقریباً همه به این جمعبندی رسیدهاند که باید درباره حوزه فضای مجازی تصمیمگیری متمرکزتری صورت گیرد.» او با اشاره به تجربه گذشته و نقش شهید لاریجانی در جمعبندی تصمیمات، گفت امروز نیز خلأ چنین سازوکاری احساس میشود و به همین دلیل، وجود این ستاد ضروری بوده و هست.
هاشمی همچنین با اشاره به نقش محمدرضا عارف، معاون اول رئیس جمهور، ابراز امیدواری کرد که با توجه به اشراف او بر ضرورت دسترسی آزاد به اطلاعات و قدرت اجماعسازیاش، آینده این حوزه روشنتر باشد.
استیضاح را فرصتی برای روشنگری میدانم
وزیر ارتباطات در پاسخ به پرسشی درباره احتمال استیضاح خود در مجلس گفت: «این موضوع حق قانونی نمایندگان است و باید محترم شمرده شود. اگر نمایندگان مجلس به چنین جمعبندیای برسند، وزارت ارتباطات این موضوع را فرصتی خواهد دانست تا با مردم و نمایندگان با تفصیل بیشتری گفتوگو کند.»
هاشمی ادامه داد: «اطمینان دارم موضوعاتی که بر مبنای کارشناسی و آمار دقیق مطرح میشوند، برای نمایندگان و مردم شنیدنی خواهند بود و در نهایت، همراهی بیشتری ایجاد خواهند کرد.»
او تأکید کرد: «من و همکارانم در مسیری که آغاز کردهایم، ثابتقدم هستیم و آن را با جدیت ادامه خواهیم داد.»
تجهیزات زیرساختی را از فروشنده اصلی میخریم
در بخش دیگری از نشست، از وزیر درباره فرسودگی زیرساختهای مرتبط با اقتصاد دیجیتال گفت: «بخشی از تجهیزات شبکه ملی اطلاعات در داخل تولید میشود و بخشی نیز وارداتی است. اما اگر این تجهیزات از منابع معتبر تأمین نشوند، خطر آلودگی و نفوذ در زیرساختها وجود دارد.»
به گفته وزیر، در برخی موارد، بیتوجهی به این موضوع آسیبهای جدی ایجاد کرده و به همین دلیل، وزارت ارتباطات در تعامل با کشورهایی که منبع اصلی واردات تجهیزات هستند، به این جمعبندی رسیده که تجهیزات باید مستقیم و نه از مسیرهای دستدوم و واسطهای خریداری شوند.
او هشدار داد در خریدهای واسطهای، این خطر وجود دارد که ایمپلنتهای سختافزاری یا نرمافزاری در تجهیزات قرار داده شده باشد و در زمان مشخصی فعال شود.
هاشمی گفت: «در این زمینه جمعبندیهای خوبی حاصل شده، اما در ادامه، وزارتخانه با مشکلاتی در حوزه تأمین و تخصیص ارز و همچنین فرآیند واردات مواجه شده است.»
اینترنت پرو از اهدافش منحرف شد
موضوع اینترنت پرو از دیگر محورهای مهم این نشست بود. وزیر ارتباطات در توضیح این طرح گفت: «موضوع اینترنت کسبوکارها در شرایط اضطرار در دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی مطرح شد و پیشنهاددهنده آن وزارت ارتباطات نبود.»
او توضیح داد:
طرح اولیه اینترنت پرو ناظر بر شرایط اضطراری بود و قرار بود در مواقع قطع اینترنت، کسبوکارها دچار آسیب جدی در ارتباط با اینترنت بینالملل نشوند. با این حال، این طرح در مرحله اجرا از هدف اولیه خود فاصله گرفت و در افکار عمومی به شکلی مطرح شد که گویی قرار است جایگزین اینترنت عمومی مردم شود.
وزیر ارتباطات گفت: «در واقع، نوعی خلط میان یک سرویس B2B و B2C رخ داد؛ دو حوزهای که از اساس با هم متفاوتاند. همین انحراف باعث شد قوه قضاییه نیز به آن ورود کند.»
وزیر ارتباطات افزود:
برخی میگفتند مردم نیاز به اینترنت ندارند و اینترنت پرو کفایت میکند. این شاید شوخی به نظر برسد اما خاطرات ما است.
اپراتورها باید پول اینترنت پرو را برگردانند
حمید فتاحی نیز در این خصوص گفت: «سازمان تنظیم مقررات با مصوبهای در زمینه تأمین ارتباطات کسبوکارها در شرایط خاص مواجه بوده، اما در مرحله اجرا انحرافاتی رخ داده که مهمترین پیامد آن، ایجاد حس نارضایتی و تبعیض بوده است.»
او افزود:
با ورود مجلس، قوه قضاییه و همچنین خود سازمان تنظیم مقررات، مقرر شده که طرح اینترنت پرو اصلاح شود و اگر اساساً نیازی به ادامه آن وجود نداشته باشد، بهطور کامل متوقف شود.
فتاحی همچنین گفت اپراتورها در قبال مبالغی که از کاربران دریافت کردهاند، موظفاند یا حجم تعهدشده را ارائه کنند یا مبالغ را بازگردانند. او افزود این موضوع اکنون در مرحله بررسی قضایی قرار دارد.
باید در ساختار حکمرانی فضای مجازی دگردیسی رخ دهد
وزیر ارتباطات در پاسخ به سوال دیجیاتو درباره احتمال تغییر در ساختار راهبری و حتی شورای عالی فضای مجازی، این مسئله را محتمل دانست.
هاشمی در توضیح گفت: «اگر سه رکن مردم، حاکمیت و بخش خصوصی را پایههای حکمرانی بدانیم، روشن است که در وضعیت فعلی، هیچکدام از این سه ضلع رضایت کافی از وضعیت اینترنت ندارند.»
او افزود:
مردم نسبت به شیوه حکمرانی در فضای مجازی نقدهای جدی دارند، حاکمیت نیز رضایت کامل ندارد و وضعیت کسبوکارها و صنعت هم روشن است. به همین دلیل، از نگاه او، این وضعیت اقتضا میکند که نوعی دگردیسی در ساختار حکمرانی فضای مجازی رخ دهد.
هاشمی در عین حال گفت وزارت ارتباطات بهتنهایی همه ظرفیتهای لازم برای این تحول را در اختیار ندارد و در این مسیر تنها یکی از بازیگران است.
او همچنین به دشواری تصمیمگیری در شورای عالی فضای مجازی اشاره کرد و افزود: «رسیدن به جمعبندی در شورایی با این ابعاد کار سادهای نیست و شرایط فعلی کشور نیز برگزاری منظم جلسات شورا را با دشواری همراه کرده است.»
وزیر ارتباطات گفت: «باید بیش از یک دهه فعالیت شورای عالی فضای مجازی ارزیابی کرد شود و ببینیم برای ادامه مسیر چه باید کرد.»
حتی اجرای مصوبه ۳۲بندی را هم برنمیتابند
او در ادامه به مصوبه ۳۲ بندی برای تسهیل دسترسی به سکوهای بینالمللی اشاره کرد و پرسید: «این مصوبه تا چه اندازه اجرا شده و چرا به سرانجام نرسیده است؟»
هاشمی همچنین گفت:
آنچه در ستاد ویژه جمعبندی شده و با امضای رئیسجمهور ابلاغ شده، در واقع بازگشت به همان مصوبه ۳۲ بندی است، اما حتی این مصوبه را هم برنمیتابند.
هاشمی تأکید کرد که، بخش خصوصی باید در جلسات و تصمیمگیریها نقش فعال داشته باشد و تصمیمها باید با مشارکت ذینفعان اتخاذ شود.
خسارتهای جنگ به صنعت فضایی
وزیر ارتباطات در پاسخ به پرسشی درباره آسیبهای واردشده به صنعت فضایی در جریان جنگ نیز گفت: «بر اساس برآوردها، در مجموع حوزههای مختلف حوزه وزارت، حدود ۶۸ همت خسارت وارد شده که بخش قابلتوجهی از این خسارتها مربوط به صنعت فضایی، از پژوهشگاهها و ایستگاههای زمینی بوده است؛ هرچند خوشبختانه خسارت جانی در این بخش ثبت نشده است.»
قطع اینترنت امنیت نمیآورد
وزیر ارتباطات همچنین در پاسخ به خبرنگار روزنامه کیهان که پرسید چرا با وجود نگرانیهای امنیتی، اینترنت وصل شده است، گفت:
در دورهای که اینترنت قطع شده بود، مسئولان طراز اول کشور شهید شدند و این واقعیت نشان میدهد که اگر تصور شود با بستن اینترنت امنیت برقرار میشود، باید در این تحلیل تجدیدنظر جدی کرد.
او افزود: «قطع اینترنت عوارض سنگینی دارد. از جمله اینکه آسیبپذیری سامانهها و تجهیزات بهصورت دورهای در جهان کشف و منتشر میشود و اگر دسترسی برای دریافت بهروزرسانیهای امنیتی وجود نداشته باشد، شبکه داخلی در صورت طولانیشدن این وضعیت، خود به خود آسیبپذیرتر میشود.»
وزیر ارتباطات همچنین به خسارتهای اقتصادی این تصمیمها اشاره کرد و گفت:
بر اساس یکی از گزارشهای مرکز پژوهشهای مجلس، قطعی اینترنت روزانه حدود ۱۵ میلیون دلار به اقتصاد دیجیتال آسیب میزند.
او همچنین از مهاجرت نخبگان در چنین شرایطی به عنوان یک مسئله «ضد امنیتی» یاد کرد.
هاشمی در ادامه گفت: «حتی از منظر فنی نیز پرسش این است که آیا با قطع اینترنت، واقعاً امکان قطع کامل دسترسی وجود داشته است؟ در مقاطعی، هزینه استفاده از استارلینک رو به کاهش بود و این مسیر در حال فراگیرشدن بود. این وضعیت یادآور تجربه ماهوارههای خانگی است.»
او در عین حال تأکید کرد که نیازهای مردم را باید واقعی دید. به گفته وزیر، مردم در بسیاری از حوزهها از سکوهای داخلی مانند دیجیکالا، ترب، اسنپ و نشان استفاده میکنند و لزوماً در همه موارد نیازمند پلتفرم خارجی نیستند، اما این موضوع به معنای حذف دسترسی بینالمللی نیست.
هاشمی همچنین درباره نگرانی از آسیبدیدن پیامرسانهای داخلی پس از بازگشایی واتساپ گفت: «برخلاف برخی پیشبینیها، در بازه دو تا سهماهه پس از این تغییر، تعداد کاربران روزانه فعال پیامرسانهای داخلی ۱۰ درصد افزایش یافت. این تجربه نشان میدهد که معرفی درست و رقابت سالم میتواند به رشد پلتفرمهای داخلی کمک کند.»
او در همین بخش به حمایتهای انجامشده از شبکه ملی اطلاعات و سکوهای داخلی اشاره کرد و گفت: «در همین دوره، با وجود محدودیتها، ۱.۷ همت به سکوی شاد کمک شده و از پیامرسانها نیز حمایتهایی صورت گرفته است. با این حال، حضور همزمان سکوهای داخلی و خارجی به نفع کشور است؛ چرا که امکان یادگیری، رقابت و حضور در عرصه بینالمللی را فراهم میکند.»
هاشمی تاکید کرد:
حتی با نگاه امنیتی نیز باید اینترنت در دسترس باشد. اگرچه در شرایط خاص میتوان محدودیتهای مقطعی و کوتاهمدت را پذیرفت، اما طولانیشدن این روند در نهایت به نقض حکمرانی میانجامد.
در احقاق حقوق عامه کوتاه نمیآییم
وزیر ارتباطات در بخش پایانی نشست بار دیگر به موضوع اینترنت پرو و هزینههایی که از برخی کاربران دریافت شده بود بازگشت. او تأکید کرد: «وزارت ارتباطات در مسیر احقاق حقوق عامه کوتاه نخواهد آمد و اگر کسی مبلغی پرداخت کرده اما خدمتی دریافت نکرده است، سازمان تنظیم مقررات باید به این مسئله ورود کند.»
