پایان GPT-4o و خداحافظی OpenAI با مدل‌های قدیمی

به گزارش تجارت نیوز، شرکت OpenAI اعلام کرده است که از روز جمعه دسترسی به چندین مدل قدیمی هوش مصنوعی خود، از جمله مدل پرکاربرد و بحث‌برانگیز GPT-4o را به‌تدریج متوقف می‌کند. این تصمیم یکی از مهم‌ترین نقاط عطف در مسیر تکامل محصولات هوش مصنوعی این شرکت به شمار می‌رود و نشان‌دهنده حرکت جدی OpenAI به سمت کنار گذاشتن سامانه‌های قدیمی و تمرکز بر معماری‌های جدیدتر است؛ آن هم در شرایطی که فشارهای فزاینده‌ای درباره ایمنی، رفتار مدل‌ها و وابستگی کاربران به سیستم‌های هوش مصنوعی وجود دارد.

بر اساس توضیحات ارائه‌شده از سوی OpenAI، در مجموع پنج مدل قدیمی ChatGPT در این فرآیند از رده خارج می‌شوند. این مدل‌ها شامل GPT-4o، GPT-5، GPT-4.1، GPT-4.1 mini و مدل o4-mini هستند. پس از اجرای این تصمیم، کاربران دیگر قادر نخواهند بود از طریق ChatGPT با این مدل‌ها تعامل داشته باشند؛ حتی اگر پیش‌تر به عنوان گزینه‌های انتخابی برای مشترکان پولی در دسترس بوده‌اند.

در میان این مدل‌ها، GPT-4o بیش از همه مورد توجه و انتقاد قرار گرفته است. این مدل در ماه‌های گذشته با شکایت‌های حقوقی متعدد و نگرانی‌های عمومی گسترده‌ای مرتبط بوده که موضوعاتی مانند تشدید افکار خودآسیب‌رسان، تقویت باورهای هذیانی و آنچه برخی پژوهشگران از آن به عنوان روان‌پریشی القاشده توسط هوش مصنوعی یاد کرده‌اند را در بر می‌گیرد. در ارزیابی‌های داخلی نیز GPT-4o به عنوان مدلی با بالاترین میزان رفتار چاپلوسانه شناخته شده است؛ رفتاری که در آن سامانه بیش از حد با کاربر هم‌نظر می‌شود و حتی در شرایطی که این هم‌سویی می‌تواند به آسیب منجر شود، به تأیید یا تقویت گفته‌های او می‌پردازد.

همین ویژگی‌ها باعث شده GPT-4o به کانون بحث‌های نظارتی و حقوقی تبدیل شود. منتقدان معتقدند سبک مکالمه این مدل و تمایل آن به بازتاب شدید احساسات کاربران، برای افراد آسیب‌پذیر خطرناک‌تر از سایر مدل‌ها بوده است. OpenAI پیش‌تر این مشکلات را پذیرفته و اعلام کرده بود که کاهش رفتار چاپلوسانه یکی از اولویت‌های اصلی در توسعه نسل‌های جدید مدل‌هایش به شمار می‌رود.

در ابتدا قرار بود GPT-4o زودتر و هم‌زمان با معرفی GPT-5 در ماه اوت از دسترس خارج شود، اما واکنش منفی شدید بخشی از کاربران، به‌ویژه مشترکان پولی، باعث شد شرکت این تصمیم را به تعویق بیندازد. بسیاری از این کاربران به شخصیت و سبک تعامل GPT-4o عادت کرده بودند و کنار گذاشتن ناگهانی آن را نپذیرفتند. در نتیجه، OpenAI اجازه داد این مدل برای مدتی به صورت انتخاب دستی در دسترس باقی بماند، هرچند هم‌زمان کاربران را به مهاجرت به مدل‌های جدیدتر تشویق می‌کرد.

با این حال، در توضیح نهایی تصمیم به حذف کامل دسترسی، OpenAI اعلام کرده که تنها حدود ۰.۱ درصد از کاربران همچنان به طور فعال از GPT-4o استفاده می‌کردند. این عدد در نگاه اول ناچیز به نظر می‌رسد، اما با توجه به مقیاس پلتفرم OpenAI اهمیت پیدا می‌کند. با حدود ۸۰۰ میلیون کاربر فعال هفتگی در ChatGPT و خدمات مرتبط، این درصد کوچک همچنان معادل حدود ۸۰۰ هزار نفر است که به استفاده از این مدل ادامه می‌دادند.

برای بسیاری از این کاربران، GPT-4o صرفاً یک ابزار ساده نبود. هزاران نفر به صورت علنی با بازنشسته شدن این مدل مخالفت کرده و حتی کمپین‌های آنلاین راه‌اندازی کردند. برخی از آن‌ها از شکل‌گیری پیوندهای عاطفی با این مدل سخن گفتند و آن را همراهی خلاق، هم‌صحبتی صمیمی یا تکیه‌گاهی در دوره‌های دشوار زندگی توصیف کردند. این واکنش‌ها بار دیگر بحث‌های اخلاقی درباره وابستگی احساسی انسان‌ها به سامانه‌های هوش مصنوعی و مسئولیت شرکت‌های سازنده را به مرکز توجه آورد.

OpenAI تأکید کرده است که کنار گذاشتن GPT-4o برای تضمین ایمنی بلندمدت، ثبات پلتفرم و پیشرفت پایدار ضروری است. به گفته این شرکت، نگه داشتن مدل‌هایی با مشکلات رفتاری شناخته‌شده ریسک‌هایی ایجاد می‌کند که مزایای احتمالی آن را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد، به‌ویژه زمانی که مدل‌های جدید با هم‌راستایی بهتر، حفاظ‌های ایمنی قوی‌تر و تمایل کمتر به تأیید مضر در دسترس هستند.

حذف GPT-4.1، GPT-4.1 mini و o4-mini نیز در همین چارچوب و با هدف ساده‌سازی سبد محصولات و تمرکز منابع بر تعداد کمتری از مدل‌های قدرتمندتر و قابل‌کنترل‌تر انجام می‌شود. هرچند نام GPT-5 نیز در فهرست مدل‌های در حال بازنشستگی آمده، OpenAI هنوز به طور شفاف توضیح نداده که دسترسی به این مدل در آینده چگونه مدیریت خواهد شد و این موضوع بیشتر به بازآرایی داخلی یا جایگزینی اشاره دارد تا حذف کامل.

این تصمیم در زمانی اتخاذ شده که OpenAI با فشار فزاینده قانون‌گذاران، سیاست‌گذاران و نهادهای مدنی در سراسر جهان مواجه است. مسائلی مانند ایمنی هوش مصنوعی، تأثیرات روانی، شفافیت و پاسخگویی بیش از پیش بر سرعت و شیوه عرضه یا توقف محصولات اثر می‌گذارند.

در نهایت، پایان دسترسی به GPT-4o نشان می‌دهد که OpenAI ایمنی و پایداری بلندمدت را بر ترجیحات بخشی از کاربران برای مدل‌های آشنا ترجیح داده است. هم‌زمان، واکنش احساسی برخی کاربران یادآور این واقعیت است که پیشرفت‌های هوش مصنوعی تنها نقاط عطف فنی نیستند، بلکه پیامدهای اجتماعی و روانی عمیقی نیز به همراه دارند که نحوه ارتباط انسان با ماشین‌ها را دگرگون می‌کند.