زهره یکی از متفاوتترین سیارههای منظومه شمسی است. این سیاره بهدلیل اندازه و چگالی مشابه، گاهی دوقلوی زمین نامیده میشود، اما برخلاف بیشتر سیارهها در جهت مخالف به دور محور خود میچرخد، دمای سطح آن بهاندازهای بالاست که میتواند سرب را ذوب کند و برخلاف زمین، هیچ قمری ندارد.
نبود قمر در زهره دهههاست ذهن دانشمندان را درگیر کرده است. مشخص نیست زهره هرگز نتوانسته قمری تشکیل دهد یا اینکه در گذشته قمری داشته که در طول زمان از بین رفته است.
طبق پیشنویس مقاله پژوهش جدید، محققان سناریوهای مختلفی را برای پاسخ به این پرسش بررسی کردند. البته این مطالعه هنوز پاسخ قطعی ارائه نمیدهد، اما مدلسازیهای آن نشان میدهند که وجود قمری در گذشته زهره از نظر دینامیکی امکانپذیر بوده و احتمالاً این قمر بهدلیل برهمکنش با خود سیاره از بین رفته است.
علت نبود قمر در سیاره زهره
محققان برای بررسی سرنوشت احتمالی قمر زهره، مجموعهای از دادهها را وارد مدل کامپیوتری کردند. سرعت چرخش زهره، جرم فرضی قمر، فاصله مداری آن از سیاره و اصطکاک کشندی داخلی از جمله متغیرهای این مدل بودند.
پژوهشگران سپس شبیهسازیهایی را برای بازهای حدود ۴.۵ میلیارد سال اجرا کردند و متغیرهای اصلی را تغییر دادند تا مشخص شود تحت چه شرایطی یک قمر میتوانسته برای مدت طولانی باقی بماند و در چه شرایطی سرنوشتش به نابودی منتهی میشده است.
نتایج نشان داد سرنوشت قمر به عواملی مانند جرم آن و سرعت چرخش اولیه زهره وابستگی زیادی داشته است. در برخی سناریوها، قمر فرضی میتوانسته تا ۴.۵ میلیارد سال دوام بیاورد، اما در برخی شرایط دیگر از بین میرفته است.
در بسیاری از سناریوهایی که به نابودی قمر منجر شدند، قمر در ابتدا بهتدریج از زهره دور میشده است. سپس با تغییر سرعت چرخش سیاره، جهت روند تکامل مدار آن تغییر میکرد و قمر دوباره به سمت زهره حرکت میکرد تا سرانجام وارد یک مسیر مارپیچی به سوی سیاره شود.
قمر زهره شاید به دست خود سیاره از بین رفته باشد
پژوهشگران براساس نتایج مدلسازی خود احتمال میدهند که اگر زهره در گذشته قمری داشته، این قمر بهاحتمال زیاد پس از حرکت مارپیچی به سمت سیاره از بین رفته است. زمان وقوع این اتفاق به جرم قمر و سرعت چرخش اولیه زهره بستگی داشته و در سناریوهای بررسیشده میتوانسته بین ۳۰ میلیون سال تا ۱.۷ میلیارد سال پس از شکلگیری قمر رخ داده باشد.
پژوهشگران در مقاله خود مینویسند: «نبود قمر زهره پیامد طبیعی شرایط اولیه است و نیازی به وقوع یک رویداد فاجعهبار جداگانه ندارد.» بر این اساس، برای توضیح ناپدیدشدن قمر احتمالی زهره لزوماً نیازی به برخوردی خارجی یا رویدادی بزرگ که آن را از مسیرش منحرف کرده باشد، وجود ندارد. ممکن است شرایط اولیه شکلگیری این سیستم از همان ابتدا سرنوشت قمر را تعیین کرده باشد.
