تحقیق جدید نشان میدهد که آلودگی هوای ناشی از آتشسوزیهای جنگلی، نیروگاههای سوخت فسیلی، دیتاسنترهای هوش مصنوعی و خودروها، مستقیماً «حافظه معنایی» انسان را هدف قرار میدهد. این یافتهها ثابت میکنند که تنفس هوای آلوده در بلندمدت میتواند تأثیری مشابه با یک دهه پیری طبیعی روی تواناییهای شناختی و استقلال فردی ما داشته باشد.
پژوهش جدید محققان مرکز سلامت دانشگاه U.C. Davis Health نشان میدهد افرادی که طی یک دوره هفدهساله در معرض بالاترین سطوح آلودگی با ذرات PM2.5 بودهاند، در آزمونهای یادآوری فکتها و کلمات نمرات بسیار پایینتری کسب کردهاند.
این ذرات بسیار ریز با قطر کمتر از ۲.۵ میکرومتر، با ورود به بدن به تدریج بخشی از مغز را که مانند یک «دایرهالمعارف» برای ذخیرهسازی حقایق، کلمات و دانش عمومی است، از بین میبرند.
محققان میگویند:
«حافظه معنایی برای ارتباطات، درک مطلب و مسیریابی در زندگی روزمره ضروری است. یافتههای ما نشان میدهد که قرار گرفتن در معرض آلودگی هوا در بلندمدت فقط بر سلامت جسمانی تأثیر نمیگذارد؛ بلکه ممکن است نحوه پیرشدن مغز را تغییر دهد، بهویژه در مواردی که برای استقلال و کیفیت زندگی اهمیت دارد.»
بااینحال، محققان دریافتند که آلودگی هوا بر تمامی بخشهای مغز تأثیر یکسانی ندارد. آزمایشهای مربوط به «حافظه رویدادی کلامی» (توانایی یادآوری تجربیات و رویدادهای خاص) و «عملکرد اجرایی» (کمک به تمرکز و یادآوری دستورالعملها) هیچگونه افت معناداری را در ارتباط با آلودگی PM2.5 نشان ندادند؛ که این امر نشاندهنده افت خاص در نواحی مجزای حافظه است، نه کاهش هوش کلی فرد.
تأثیر آلودگی هوا بر حافظه انسان
در این پژوهش، دادههای ۷۴۰ فرد بالغ بین سنین ۵۳ تا ۹۴ سال که در منطقه خلیج کالیفرنیا زندگی میکردند، مورد تجزیهوتحلیل قرار گرفت. محققان میگویند سیاهپوستان آمریکایی بین ۱.۵ تا ۲ برابر بیشتر از همتایان سفیدپوست خود در معرض ابتلا به بیماری آلزایمر و سایر اشکال زوال عقل قرار دارند. گزارش انجمن ریه آمریکا نشان میدهد که این جوامع با خطر بالاتر مرگ زودهنگام نیز روبهرو هستند و به دلیل تأخیر در مراجعه به پزشک برای مشکلات حافظه (که اغلب آن را بخشی از روند طبیعی پیری میدانند)، آمار بالاتری از اختلالات شناختی را ثبت میکنند.
تحقیقات پیشین نیز ارتباط آلودگی هوا را با افزایش خطر مرگ زودهنگام، سرطان، بیماریهای قلبی-عروقی، تشدید آلزایمر و افزایش پلاکهای آمیلوئید (پروتئینهای نشانه آلزایمر) ثابت کرده بودند.
برای کاهش آسیبهای مغزی ناشی از آلودگی، متخصصان راهکارهای زیر را پیشنهاد میدهند:
- بررسی روزانه پیشبینیهای کیفیت هوا در وبسایتهای رسمی.
- محدودکردن فعالیت در فضای باز در روزهایی که سطح آلودگی یا دود ناشی از آتشسوزی جنگلها بالاست.
- استفاده از فیلترهای هوای مخصوص در محیطهای بسته.
- بسته نگهداشتن پنجرهها در روزهای آلوده.
- پرهیز از ورزش در نزدیکی جادههای شلوغ یا مناطق پرتردد.
یافتههای این پژوهش در ژورنال Alzheimer’s Association منتشر شده است.
